Mèo rất nhạy cảm, và điều đó càng thể hiện rõ hơn khi có chuyện gì đó làm chúng khó chịu. Chú mèo nhỏ của bạn có thể đang hồn nhiên nhìn ra cửa sổ thì một con mèo đực đi lạc cố gắng tấn công nó qua tấm kính, khiến nó sợ hãi chạy thẳng vào phòng ngủ của bạn. Hoặc việc cắt móng tay biến cô mèo nhỏ đáng yêu của bạn thành một con mèo hoang gào thét, và từ đó trở đi, nó sẽ bỏ chạy mỗi khi bạn đến gần ngăn kéo đựng kìm cắt móng. Hoặc có thể bà ngoại về nhà từ bệnh viện, người có mùi lạ và đáng sợ, và trở thành người mà bạn muốn tránh xa. Hoặc bạn có thể đang đi bộ đường dài với chú mèo ưa phiêu lưu của mình thì một con chó đột nhiên lao về phía nó một cách hung hăng. Bạn nhanh chóng tóm lấy chú mèo để không gây ra tổn thương nào, nhưng liệu chú mèo của bạn có sợ hãi đến mức mất đi niềm vui của những chuyến đi bộ đường dài trong tương lai không?

Một khía cạnh trong huấn luyện và điều chỉnh hành vi mèo mà ít được chú ý đến là cách đối phó với một con mèo đã trải qua trải nghiệm căng thẳng. Phản ứng của mèo đối với những sự kiện này, nếu không được giải quyết, có thể ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng cuộc sống của chúng, thậm chí là vĩnh viễn. Những trường hợp chấn thương tâm lý nghiêm trọng luôn cần được xử lý bởi bác sĩ thú y hoặc chuyên gia về hành vi, nhưng bạn có thể làm gì trong những trường hợp nhẹ hơn hoặc ngay sau khi sự cố xảy ra?

“Khi mèo bị căng thẳng quá mức và ở trong trạng thái phản ứng chiến đấu hoặc bỏ chạy, đó là một trạng thái tinh thần khó khăn đối với chúng,” Mikkel Becker, huấn luyện viên động vật hàng đầu của Fear Free, cho biết. “Căng thẳng kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần của động vật mà còn có thể dẫn đến các vấn đề về hành vi, chẳng hạn như tăng khả năng đi tiểu ngoài hộp cát, cũng như các vấn đề về thể chất tiềm ẩn có thể gây hại cho sức khỏe của mèo.”

Tránh rắc rối

Điều quan trọng là phải có biện pháp ngay từ đầu. Nhà nghiên cứu hành vi động vật Eva Bertilsson cho biết giữ bình tĩnh là điều tối quan trọng. Nếu bạn đang ở xa nhà, ở ngoài trời hoặc trong phòng khi sự việc xảy ra, hãy rời đi.

“Đôi khi mọi người cố gắng ‘giải quyết’ vấn đề bằng cách tiếp tục ở trong tình huống đó, nhưng theo tôi, điều đó khá rủi ro. Tốt hơn nhiều là nên khắc phục thiệt hại trong một môi trường được kiểm soát sau đó,” Bertilsson nói.

Khi mèo của bạn gặp phải chuyện không hay, nó cần thời gian để hồi phục sau căng thẳng và sự tăng đột biến adrenaline. Hãy đặt nó ở một nơi quen thuộc, yên tĩnh và giữ mọi thứ bình tĩnh. Tránh các tác nhân gây khó chịu khác, chẳng hạn như máy hút bụi, người lạ hoặc các vật nuôi khác từng có xung đột với mèo. Và tuyệt đối không được để mèo tiếp xúc với bất kỳ hình ảnh nào gợi nhớ đến sự việc vừa xảy ra.

Theo Bertilsson, mèo của bạn cần thời gian và không gian để quên đi sự việc trước khi thực hiện các biện pháp giúp nó vượt qua bất kỳ hành vi nào có thể phát sinh từ sự cố. "Hãy tập trung vào việc tăng cường hành vi thư giãn và vui vẻ", cô ấy nói.

Cách giúp đỡ

Khi mèo của bạn đã trở lại trạng thái bình thường hơn, ăn uống và cư xử gần giống như thường lệ, bạn có thể bắt đầu làm giảm sự nhạy cảm của nó đối với đồ vật hoặc tình huống đã làm nó khó chịu. Chìa khóa của phương pháp điều kiện hóa ngược là phải tiến hành từ từ, có lẽ còn chậm hơn cả bạn nghĩ.

“Phương pháp này hiệu quả nhất và có khả năng mang lại kết quả nhanh hơn khi kết hợp với những phần thưởng mà mèo yêu thích,” Becker nói. Điều đó bao gồm những món ăn mà chúng không được ăn vào những lúc khác, chẳng hạn như pho mát mềm, thịt ít béo hoặc những món ăn vặt nhỏ ngon miệng. Kiên nhẫn là điều cần thiết. “Hãy đặt kỳ vọng thực tế,” cô ấy nói thêm.

Becker khuyên nên cho mèo làm quen lại với vật gây khó chịu (như kìm cắt móng hoặc lồng vận chuyển) một cách từ từ và từ xa. Nếu là người, họ nên đứng thấp, không đứng quá cao so với mèo, và ban đầu nên im lặng. Căn phòng hoặc không gian trong nhà nơi xảy ra sự việc gây khó chịu cũng cần được cho mèo làm quen lại một cách chậm rãi và từ từ. Việc khuyến khích bằng phần thưởng – đồ ăn vặt, chơi đùa hoặc sự âu yếm – sẽ giúp mèo trong quá trình này.

Nếu sự việc xảy ra ngoài trời, hãy từ từ cho mèo làm quen lại với việc ở bên bạn ngoài trời. Bắt đầu bằng việc nhốt mèo trong lồng vận chuyển có dây xích, thay vì dắt mèo đi dạo, và dần dần chuyển sang lồng vận chuyển mở. Cho phép mèo khám phá bên ngoài lồng khi nó cảm thấy an toàn và tự tin hơn. Tùy thuộc vào mức độ hoảng sợ ban đầu của mèo, việc này có thể cần vài lần ra ngoài. Một lần nữa, hãy sử dụng phương pháp khuyến khích bằng phần thưởng và đừng vội vàng. “Khi cho mèo làm quen lại với những tình huống tương tự như lúc nó bị hoảng sợ, hãy thực hiện từng bước nhỏ, trong thời gian ngắn và có đủ thời gian phục hồi giữa các lần,” Bertilsson nói.

Lời khuyên từ chuyên gia

Nếu mèo của bạn gặp khó khăn trong việc thích nghi lại hoặc sự cố đó thực sự gây chấn thương tâm lý, hãy tìm đến chuyên gia về hành vi hoặc bác sĩ thú y để được giúp đỡ. “Các loại thực phẩm chức năng và dược phẩm do bác sĩ thú y kê đơn có thể là một phần quan trọng của kế hoạch điều trị, kết hợp với các kỹ thuật điều chỉnh hành vi khác,” Becker nói. Các sản phẩm chứa pheromone cũng có tác dụng tương tự.

Cuối cùng, Bertilsson nói, “Hãy tử tế với chính mình nữa! Chúng ta cũng bị ảnh hưởng khi thú cưng của mình hoảng sợ. Chúng ta muốn làm điều đúng đắn cho thú cưng của mình, vì vậy chúng ta có thể khá căng thẳng ngay cả với những sự cố nhỏ. Hãy tự thưởng cho mình những môi trường và hoạt động giúp bạn cảm thấy 'vui vẻ, thư giãn như một con người'.”

Mặc dù bạn không thể lường trước mọi trải nghiệm tiêu cực mà mèo của bạn có thể gặp phải, nhưng bạn có thể thực hiện các biện pháp phòng ngừa để tránh hoặc giảm thiểu chúng. Hãy quan sát xung quanh bên ngoài nhà bạn để xem liệu bạn có thể làm cho cửa sổ yêu thích của mèo bớt hấp dẫn đối với mèo hoang hay không. Nếu bạn dắt mèo đi dạo, hãy sử dụng lồng vận chuyển dạng ba lô và dạy mèo rằng đó là không gian an toàn của nó để nó biết đó là nơi trốn thoát nếu cảm thấy không thoải mái hoặc bị đe dọa. Hãy cho mèo làm quen dần với những vật dụng có thể gây kích động như lồng vận chuyển mèo hoặc kìm cắt móng trước khi chúng trở thành vấn đề. Giữ mèo ở một khu vực an toàn, yên tĩnh, tránh xa những nơi tụ tập đông người hoặc khi bạn đang làm việc nhà như hút bụi.

Thể hiện sự quan tâm đến sự an toàn và sức khỏe của mèo cưng, đồng thời cho phép chúng cảm thấy mình nắm quyền kiểm soát sẽ giúp xây dựng khả năng phục hồi. Tiến sĩ Susan Friedman, người tiên phong trong việc ứng dụng phân tích hành vi trên nhiều loài, cho biết: “Với một ‘tài khoản ngân hàng’ đầy đủ về sự tự tin, những phản ứng rút lui thỉnh thoảng do kích thích khó chịu gây ra có thể xảy ra mà không làm suy giảm khả năng phục hồi của mèo.” Vì vậy, bạn càng phát triển sự tự tin của mèo trong suốt cuộc đời của chúng, chúng càng có khả năng đối phó tốt hơn với bất cứ điều gì cuộc sống mang đến.

Bài viết này đã được xem xét/chỉnh sửa bởi Tiến sĩ Kenneth Martin, chuyên gia về hành vi động vật được chứng nhận bởi hội đồng chuyên môn, và/hoặc Debbie Martin, LVT, kỹ thuật viên thú y chuyên về hành vi.